Whatsapp Whatsapp
Telefon Hemen Ara
Telefon: 0 212 233 39 24

Testosteron Yetersizliği

Testosteron yetersizliği (Andropoz) nedir?  

Testosteron yetersizliği (Andropoz) testislerin yeterli miktarda testosteron (erkeklik hormonu) üretememesi durumunda oluşan cinsel isteksizlik, sertleşme problemi, düşük kas gücü, halsizlik, depresyon, anksiyete ile kendini gösteren klinik tablodur. Testosteron yetersizliği organ fonksiyonları ve hayat kalitesine olumsuz etkileri olan bir durumdur. Testosteron (erkeklik hormonu) üretimi yaşla birlikte azalmaktadır. Yaşla birlikte azalan testosteron sonucu gözlenen testosteron yetersizliği ’ne halk arasında andropoz da denilmektedir. Ancak Andropoz çok doğru bir tanımlama değildir, çünkü kadınlarda belirli bir yaşta hormonlarda dramatik düşüş görülür ve üreme yeteneği tamamen kaybolur. Erkeklerde ise üreme kapasitesi hormonların halen aktif olması nedeniyle ileri yaşa kadar devam edebilmektedir. Testosteron yetersizliği ’ne bağlı olarak azalmış fiziksel aktivite, uzun mesafeli yürüme güçlüğü yanında yorgunluk hali, azalmış motivasyon ve ruh halinde çökkünlük görülebilmektedir. Sertleşme sorununa yol açmasının yanında, kişinin genel iyilik haliyle yakından ilişkilidir.

 

Testosteronun (erkeklik hormonu) vücuttaki fonksiyonları nelerdir?

Testosteron günde 6-7 mg olmak üzere, beyinden (hipofiz, hipotalamus) gelen uyarıcı hormonlar (LH, FSH) sayesinde %95 oranında testislerden %5 oranında da böbreküstü bezlerden salgılanır. Testosteron hemen hemen tüm organ sistemlerinde etki gösterir:

  • Seksüel fonksiyonlar: Genital organlar üzerine etkileri sayesinde penis ve prostatın gelişimini, sağlıklı cinsel fonksiyonu ve sperm (meni) üretimini kontrol eder. İstek, sertleşme, orgazm ve gece ereksiyonlarını düzenler.
  • Psikolojik etkiler: Beyin üzerine etkileri sayesinde cinsel istek, ruh hali ve bilişsel fonksiyonları düzenler.
  • Sistemik (somatik) etkiler: Derideki fonksiyonları ile yağ bezi salgısı, ter bezi salgısı, kıllanma, saç ve sakal oluşumuna etkileri vardır. Kemik iliği üzerine etkiyerek kan hücrelerinin üretimini teşvik eder. Kas ve kemik yoğunluğunu artırır. Vücut yağlanmasını azaltıp kilo kontrolünü sağlar.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) çeşitleri nelerdir?

Testosteron yetersizliği ‘nin sebebi testis kaynaklı (primer, hipergonadotropik) veya santral kaynaklı (sekonder, hipogonadoropik) olabilir. Klinefelter sendromu, testis kanseri, testisin enfeksiyonları, testisin travmaları, inmemiş testis ve cinsiyet gelişim anomalileri testis kaynaklı sebepleri oluşturur. Hipofiz ve hipotalamusu etkileyen ve LH salgısını azaltan hastalıklar (Kallman sendromu, prolaktin salgılayan tümörler, hipofizin diğer tümörleri, ilaçlar, toksinler, hipofiz bögesine uygulanan radyoterapi, hipofizin infiltratif hastalıkları, hipofiz travmaları, hipofiz enfeksiyonları) santral kaynaklı testosteron yetersizliği sebepleri arasındadır.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) semptomları nelerdir?

Testosteron yetersizliği semptomları etkilediği organlara göre üç bölümde incelenir:

  • Seksüel Semptomlar:
  • Azalmış cinsel istek (libido düşüklüğü)
  • Sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon)
  • Kısırlık (infertilite)

 

  • Psikolojik Semptomlar:
  • Depresyon
  • Motivasyonda düşme
  • Halsizlik
  • Uykusuzluk
  • Konsantrasyon güçlüğü

 

  • Sistemik (Somatik) Semptomlar:
  • Azalmış kas gücü
  • Ateş basmaları
  • Azalmış kemik yoğunluğu
  • Jinekomasti (memelerde büyüme)
  • Vücut kıllanmasında azalma
  • Anemi (kansızlık)

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) tanısı nasıl konulur?

Yukarda sayılan semptomlar ile birlikte kanda testosteron seviyelerinin normalin altında olduğu durumda tanı konulur. Kanda testosteron, en az iki kez, aç karnına ve sabah saatlerinde (07-11) bakılmalıdır. Testosteron seviyelerinin 300 ng/dl altında olması tanı koydurucudur.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) tanısı konulduğunda başka hangi testleri yapmak gerekir?

Testosteron yetersizliği olan hastalarda hastalığın çeşidini belirlemek için ek hormonal testler yapılmalıdır (serbest testosteron, seks hormon bağlayıcı protein, LH, FSH, prolaktin, tiroid homonları). Yapılan bu yeni hormon testlerinde anormallikler tespit edilirse görüntüleme yöntemleri yapmak gerekebilir (Manyetik rezonans görüntüleme, bilgisayarlı tomografi). Bazı durumlarda genetik testler yapmak gerekebilir (karyotip analizi). Testosteron yetersizliği birçok organ fonksiyonlarını etkiler. Bu durumlarda tam kan sayımı, prostat spesifik antijen, karaciğer fonksiyonları, böbrek fonksiyonları ve kemik dansitometrisi (kemik yoğunluğu ölçümü) yapılabilecek testler arasındadır.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) ne sıklıkta görülür?

Testosteron eksikliği görülme sıklığı %12’dir testosteron düşüklüğü ile semptomların görülme oranı ise %2 ila %5 arasında değişmektedir. Yapılan çalışmalarda 30 yaşından testosteron düzeyinde yıllık net %0,4’lük bir azalma olduğu bildirilmiştir. Testosteron yetersizliği 80 yaşındaki erkeklerin yaklaşık yarısında tespit edilir. Bu verilere göre Türkiye’de 2020 nüfus verilerine göre yaklaşık 2 milyon erkekte testosteron yetersizliği olduğu hesaplanmaktadır.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) hangi hastalıklarla birlikte görülür?

Testosteron yetersizliği bazı hastalık gruplarında daha sık görülmektedir:

  • Kilolu bireyler (obezite)
  • Şeker hastalığı (diabetes mellitus)
  • Kan yağları yüksek olan hastalar (dislipidemi, kolesterol yüksekliği)
  • Yüksek tansiyonu (hipertansiyon) olan hastalar
  • Kalp-damar hastalığı olan hastalar.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) tedavisi nasıl yapılır?

Tedavide amaç testosteron yetersizliği sebebiyle ortaya çıkan semptomları düzeltmek olmalıdır. Yaşam biçimi değişiklikleri testosteron yetersizliği tedavisinde ilk basamağı oluşturur. Düzenli egzersiz testosteron düzeylerinde artış sağlar. Kilolu hastalar kilo vermeye teşvik edilmelidir. Şeker hastalığı olan bireylerde kan şekerinin kontrol altında tutulması önemlidir. Sigara kullanan hastalar sigarayı bırakmak konusunda uyarılmalıdır.

Testosteron yetersizliği hastalarında eksik olan erkeklik hormonunu (testosteron) yerine koymak ana tedaviyi oluşturur. Testosteron yetersizliği tedavisinde kullanılan ilaçlar ağızdan, kas içi enjeksiyonlar ve deri üstüne sürülen jeller şeklinde sıralanabilir.

  • Oral Testosteron Preparatları: Ağızdan alınan ilaçların yüksek yan etki profili ve kanda kararlı etkili düzeylerin sağlanmasında yaşanabilecek sorunlar yüzünden kullanımı sınırlıdır.
  • Deri Üzerine Uygulanan Jeller: Hergün deri üzerine sürülen jellerdir. Sabah saatlerinde cildin kuru, kılsız ve sağlıklı bölümlerine sürülerek uygulanır. Cilt tabakalarında depolanıp yavaş yavaş kana karışması sebebiyle doğal kan testosteron düzeylerini çok iyi taklit eder. Yan etkileri arasında akne, kaşıntı ve cilt irritasyonu bulunur. Yan etki sebebiyle tedaviyi bırakma oranı %1’dir.
  • Kas içi enjeksiyonlar: Ağızdan alınan ilaçlara göre yan etki profilleri daha düşük ve kararlı kan testosteron seviyelerini daha iyi sağlarlar. Uzun kullanım aralıkları (2-4 haftada bir veya 10-14 haftada bir) nedeniyle hasta uyumu daha iyidir. Kalça veya omuzdan kas içine derin enjeksiyon ile uygulanırlar.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) olan hangi hastalar kesinlikle tedavi edilmelidir?

  • Ergenlikte gecikme
  • Klinefelter sendromu (fazladan bir X kromozomunun olduğu genetik bir hastalık) ve testosteron yetersizliğinin birlikte olduğu durumlar.
  • Sertleşme sorunu ve testosteron yetersizliğinin birlikte olduğu hastalar.
  • Kemik erimesine (osteoporoz) sebep olan testosteron yetersizliği olan hastalar.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) tedavisinin yapılmaması gereken hastalar kimlerdir?

  • Prostat kanseri hastaları
  • Meme kanseri hastaları
  • Çocuk sahibi olmak isteyen hastalar
  • Kırmızı kan hücreleri yüksek olan hastalar
  • Ağır kalp yetersizliği olan hastalar

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) tedavisi yapılan hastalarda takip nasıl olmalıdır?

Testosteron tedavisi olan hastalar düzenli hekim kontrolüne gelmelidirler. Hastalardan tedavinin başladığı ilk yıl genellikle üç-altı ayda bir kontrole gelmeleri istenir. Her bir kontrolde tam kan sayımı, prostat muayenesi, prostat spesifik antijen seviyesi testi yapılır. Daha az sıklıkla kalp ve kemik sağlığı gözden geçirilir.

 

Testosteron yetersizliği (Andropoz) tedavisi sonrası şikâyetler ne zaman düzelir?

Testosteron tedavisi ile testosteron yetersizliği semptomlarında belirgin düzelmeler meydana gelecektir. Ancak bazı semptomların düzelmesi bir aydan bir yıla kadar değişen tedavi süreleri gerektirir. Örneğin cinsel istekte artış tedavinin 4-6. haftasında meydana gelirken sertleşme sorununun düzelmesi 4-6 ayı bulabilmektedir. Depresyon, anksiyete gibi psikolojik semptomların düzelmesi 3-4 ay içinde görülürken. Testosteron yetersizliği hastalarında kemik erimesinin düzelmesi için bir yıldan uzun zaman gerekebilir.